Białystok z kart historii

Białystok z kart historii

20 sierpnia 2020 Wyłącz przez Sergiusz Kalinowski

Białystok istnieje od sześciuset lat. W tym czasie na jego losy wpłynęły różne siły polityczne i gospodarcze.

Średniowiecze – początki

Zachowane dokumenty świadczą o tym, że około 1437 r. przedstawiciel rodu Raczków, Jakub Tabutowicz herbu Łabędź, otrzymał od Michała Žygimantaitisa puszczę nad rzeką Białą, która wyznaczyła początek Białegostoku jako osady.

Rozwój w złotej erze i nowożytności

Od 1547 r. osada była własnością rodziny Wiesiołowskich, którzy założyli tam pierwszą szkołę. Pierwszy murowany kościół i zamek wybudowano w latach 1617-1626. Dwupiętrowy zamek, zaprojektowany na planie prostokąta w stylu gotycko-renesansowym, był dziełem Joba Bretfusa. Rozbudowę zamku kontynuował Krzysztof Wiesiołowski, starosta tykociński.W 1637 r. zmarł bezdzietnie, w związku z czym Białystok przeszedł pod zarząd wdowy po nim. Po jej śmierci w 1645 r. dobra posiadłości Wiesiołowskich, w tym Białystok, przeszły na własność Korony.

W 1661 r. Stefan Czarniecki otrzymał Białystok w nagrodę za swoją służbę i zwycięstwo nad Szwedami podczas Potopu. Cztery lata później miasto przekazano w posagu jego córce Aleksandrze, która wyszła za mąż za marszałka dworu koronnego Jana Klemensa Branickiego, przechodząc tym samym w ręce Branickich. W 1745 r. w Białymstoku powstała jedna z pierwszych w Polsce szkół wojskowych, a trzy lata później teatr. Powstały nowe szkoły, w tym szkoła baletowa. W 1749 r. król August III rozszerzył granice miasta. W 1770 r., pod patronatem Izabeli Poniatowskiej, powstała szkoła położnicza, na bazie której w 1801 r. powstał Instytut Akuszeryjny. Intensywny rozwój w XVIII w. szkolnictwa w Białymstoku został przerwany w wyniku rozbiorów.

Zabory

W wyniku trzeciego rozbioru Polski, Królestwo Pruskie przejęło Białystok i okolice. Miasto stało się stolicą Prusy Nowowschodnich. w 1795 r. Prusy utraciły te tereny po zwycięstwie Napoleona Bonaparte, w wyniku czego w 1807 r. traktaty tylżyckie przyznały te tereny Imperium Rosyjskiemu, które zorganizowało region w obręb białostocki, a miasto stało się jego centrum. Później, w XIX w., Białystok stał się znaczącym ośrodkiem przemysłu włókienniczego, największym po Łodzi w ówczesnej Polsce. W 1862 r. uruchomiono połączenie kolejowe, łączące Białystok z Warszawą, Grodniem, Wilnem i Sankt Petersburgiem. Po nieudanych powstaniach: listopadowym i styczniowym nasiliła się polityka rusyfikacyjna i represje antypolskie, a po 1870 r. wprowadzono zakaz używania języka polskiego w miejscach publicznych.

Wielka wojna i okres międzywojenny

W czasie I wojny światowej w latachBiałystok znalazł się pod kontrolą Niemiec.Miasto wróciło do Polskiej macierzy w 1919 roku, jako stolica województwa białostockiego. W czasie wojny polsko-bolszewickiej miasto wpadło pod panowane przez Armię Czerwoną i Tymczasowy Polski Komitet Rewolucyjny. W wyniku polskiej kontrofensywy miasto wróciło do polskiej kontroli po bitwie białostockiej w sierpniu 1920.

Po zawieruchach, w latach 20-tych i 30-tych odbudowano przemysł włókienniczy, założono liczne kluby sportowe, w tym Jagiellonię Białystok.

II Wojna Światowa

Po klęsce kampanii wrześniowej Białystok znalazło się pod okupacją sowiecką, w wyniku paktu Ribbentrop-Mołotow. Miasto zostało włączone do Białoruskiej SRR. Ludność polska została deportowana w głąb ZSRR. W trakcie niemieckiej inwazji na Związek Radziecki w 1941 r., Białystok został zajęty przez wojska niemieckie. 27 czerwca 1941 r. – w dniu wkroczenia hitlerowców do miasta spalono synagogę, w której znajdowało się 2000 Żydów.

Od samego początku hitlerowcy prowadzili bezwzględną politykę grabieży i usuwania ludności nie-niemieckiej. W getcie zamknięto 56 tys. żydowskich mieszkańców miasta. 15 sierpnia 1943 r. rozpoczęło się powstanie w białostockim getcie. Kilkuset Żydów i polskich partyzantów rozpoczęło walkę niemieckim okupantem, który rozpoczął likwidację getta i deportacje jego mieszkańców do obozu zagłady w Treblince.

27 lipca 1944 r. po bardzo ciężkich walkach do miasta wkroczyły siły radzieckie, a sam Białystok został zrujnowany przez działania wojenne. 20 września 1944 r. miastoprzekazano podpolskiezwierzchnictwo.

PRL

Po wojnie miasto zostało odbudowane i znacznie powiększyło się dzięki migracji z terenów wiejskich. Do reformy administracyjnej w 1975 r. Białystok był stolicą województwa białostociego.